Trong bối cảnh khí hậu nhiệt đới gió mùa tại Việt Nam, đặc biệt là vào những ngày hè oi ả hoặc những đợt nắng nóng kéo dài, máy lạnh (điều hòa không khí) đã trở thành một thiết bị điện máy không thể thiếu trong mỗi gia đình, văn phòng công ty hay các cơ sở kinh doanh. Sự hiện diện của máy lạnh mang lại không gian mát mẻ, dễ chịu, giúp con người phục hồi năng lượng sau những giờ làm việc mệt mỏi và duy trì chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên, đi kèm với cường độ sử dụng liên tục là một vấn đề mà không phải người tiêu dùng nào cũng chú ý đúng mức: sự tích tụ của bụi bẩn, vi khuẩn và nấm mốc trên tấm lưới lọc bụi. Nằm ở vị trí tuyến đầu trong hệ thống trao đổi khí, lưới lọc bụi đóng vai trò như một lá phổi nhân tạo, giữ lại toàn bộ các hạt bụi lơ lửng, lông thú cưng, sợi vải và các chất gây dị ứng trước khi phả luồng không khí mát lạnh vào phòng. Thử tưởng tượng, nếu "lá phổi" này bị tắc nghẽn, hậu quả để lại sẽ không chỉ dừng ở việc máy làm lạnh kém mà còn là hàng loạt các hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe hô hấp cũng như gánh nặng khổng lồ trên hóa đơn tiền điện mỗi tháng.
Thực tế cho thấy, rất nhiều người dùng có thói quen chờ đến khi máy lạnh chảy nước ròng ròng, phát ra tiếng kêu to bất thường, hoặc hoàn toàn không còn khả năng làm mát thì mới cuống cuồng gọi thợ sửa chữa. Quá trình này không những tiêu tốn một khoản tiền không nhỏ mà còn làm gián đoạn sinh hoạt gia đình do phải chờ đợi thợ đến. Trong khi đó, bộ phận dễ bị bẩn nhất và cũng là nguyên nhân chính gây ra 70% các lỗi thông thường của máy lạnh lại chính là tấm lưới lọc bụi – một linh kiện được thiết kế để người dùng có thể tự tháo lắp và làm sạch một cách vô cùng dễ dàng. Việc vệ sinh lưới lọc bụi không đòi hỏi bạn phải là một chuyên gia điện lạnh hay có các dụng cụ kỹ thuật phức tạp. Chỉ với 5 phút thực hiện những thao tác vô cùng đơn giản ngay tại nhà, bạn hoàn toàn có thể tự tay loại bỏ lớp áo bụi bẩn dày đặc, trả lại sự thông thoáng cho thiết bị, giúp máy vận hành êm ái, kéo dài tuổi thọ động cơ và quan trọng nhất là bảo vệ bầu không khí trong lành, tinh khiết cho những người thân yêu. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn chi tiết từng bước để trở thành một "chuyên gia tại gia" trong việc bảo dưỡng lưới lọc máy lạnh.
Để làm nổi bật giá trị của việc tự tay thực hiện quy trình bảo dưỡng nhỏ này, chúng ta hãy cùng nhìn qua mức chi phí mà bạn sẽ phải bỏ ra nếu thuê các dịch vụ vệ sinh máy lạnh chuyên nghiệp bên ngoài. Mặc dù việc gọi thợ định kỳ (3-6 tháng/lần) để kiểm tra tổng thể và xịt rửa dàn nóng/dàn lạnh là cần thiết, nhưng nếu bạn chỉ gọi thợ đến vì máy không mát do... tắc lưới lọc, thì đó là một sự lãng phí không đáng có. Dưới đây là bảng giá cước trung bình của dịch vụ vệ sinh máy lạnh trên thị trường hiện nay. Khi tự mình làm sạch tấm lọc bụi hàng tháng (hoặc thậm chí 2 tuần/lần), bạn không chỉ tiết kiệm được khoản tiền đáng kể này trong những lần gọi thợ không cần thiết mà còn giãn cách được thời gian giữa các kỳ bảo dưỡng chuyên sâu.
| Loại Máy Lạnh (Điều Hòa) | Vệ Sinh Dàn Lạnh + Lưới Lọc | Vệ Sinh Trọn Bộ (Dàn Nóng & Dàn Lạnh) | Phụ Phí Bơm Gas (Nếu thiếu) |
|---|---|---|---|
| Máy lạnh treo tường (1.0 HP - 1.5 HP) Dùng cho phòng ngủ, phòng khách nhỏ |
150,000 - 200,000 VNĐ | 200,000 - 250,000 VNĐ | 150,000 - 300,000 VNĐ/Lần |
| Máy lạnh treo tường (2.0 HP - 2.5 HP) Dùng cho không gian rộng, văn phòng |
200,000 - 250,000 VNĐ | 250,000 - 350,000 VNĐ | 200,000 - 400,000 VNĐ/Lần |
| Máy lạnh Âm trần / Tủ đứng Máy công suất lớn, nhà hàng, siêu thị |
350,000 - 450,000 VNĐ | 450,000 - 600,000 VNĐ | Theo lượng gas thực tế (PSI) |
*Lưu ý từ chuyên gia: Bảng giá trên là mức trung bình tham khảo. Vào những đợt cao điểm mùa nóng, giá dịch vụ có thể tăng thêm từ 20% - 30% và thời gian chờ thợ có thể lên tới 1-2 ngày. Bằng cách tự làm sạch lưới lọc chỉ trong 5 phút, bạn đã giải quyết được 80% nguyên nhân khiến máy giảm công suất đột ngột, giữ lại tiền trong ví và không phải chịu đựng cảnh nóng bức trong thời gian chờ thợ.
Lưới lọc bụi tuy chỉ là một bộ phận nhỏ bằng lưới nhựa mỏng đan chéo, nhưng lại mang sứ mệnh chặn đứng các tạp chất xâm nhập vào sâu bên trong dàn tản nhiệt. Việc để lưới lọc bị phủ kín bởi một lớp bụi dày đặc đóng tảng không chỉ đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ, mà nó tạo ra một chuỗi phản ứng dây chuyền gây thiệt hại nghiêm trọng trên ba phương diện chính: sức khỏe con người, độ bền thiết bị và chi phí điện năng.
Khi màng lọc bị tắc, không khí lưu thông qua đó không những không được làm sạch mà còn cuốn theo lớp bụi bẩn, vi khuẩn, nấm mốc và bào tử nấm đã sinh sôi nảy nở trên bề mặt ẩm ướt của lưới lọc để thổi ngược trở lại không gian phòng. Căn phòng máy lạnh kín bưng lúc này biến thành một "lồng ấp" vi khuẩn khổng lồ. Trẻ nhỏ, người lớn tuổi và những người có cơ địa dị ứng, hen suyễn sẽ là những nạn nhân đầu tiên. Biểu hiện dễ thấy nhất là tình trạng hắt hơi liên tục vào buổi sáng, ngạt mũi, viêm họng, khô da, dị ứng nổi mẩn đỏ, và các bệnh lý viêm đường hô hấp trên tái phát thường xuyên mà không rõ nguyên nhân. Sự trong lành của không khí là vô giá, và việc hít thở trong một môi trường ô nhiễm ngay tại chính tổ ấm của mình là điều không thể chấp nhận được.
Theo các nghiên cứu từ các kỹ sư nhiệt lạnh, khi tấm lưới bị bịt kín bởi bụi bẩn, lưu lượng gió đi qua dàn tản nhiệt sẽ giảm sút nghiêm trọng (có thể giảm từ 30% đến 50%). Điều này có nghĩa là hơi lạnh được tạo ra bên trong không thể thoát ra ngoài một cách hiệu quả để làm mát căn phòng. Khi phòng không đạt được nhiệt độ mà bạn đã cài đặt trên remote, bộ cảm biến nhiệt độ sẽ liên tục truyền tín hiệu báo về bo mạch chủ, ép block (máy nén) ở dàn nóng bên ngoài phải hoạt động với công suất tối đa 100% không ngừng nghỉ. Việc máy nén phải chạy liên tục không có thời gian nghỉ chính là nguyên nhân trực tiếp khiến chỉ số điện năng tiêu thụ nhảy vọt. Bạn có thể phải trả thêm từ 15% đến 30% tiền điện mỗi tháng chỉ vì một lớp bụi mỏng. Hơn thế nữa, tình trạng ép xung liên tục này sẽ làm giảm đáng kể tuổi thọ của lốc máy, dễ dẫn đến hiện tượng quá dòng, đứt cầu chì hoặc hỏng tụ đề.
Một hệ lụy kỹ thuật cực kỳ phổ biến khác khi lưới lọc dơ là hiện tượng đóng băng dàn lạnh. Vì quạt lồng sóc không thể hút đủ gió qua màng lọc để thổi đi hơi lạnh, nhiệt độ tại dàn lá nhôm sẽ giảm xuống mức âm, khiến hơi ẩm trong không khí ngưng tụ và đóng thành lớp băng tuyết trắng xóa. Khi máy dừng hoạt động hoặc khi băng tích tụ quá nhiều, chúng sẽ bắt đầu tan chảy ồ ạt. Lượng nước khổng lồ này tràn ra khỏi máng hứng nước, rỏ tong tong xuống sàn nhà, làm ướt sũng các thiết bị điện tử bên dưới (tivi, máy tính), làm bong tróc sơn tường, hỏng sàn gỗ cao cấp và gây nguy cơ chập điện giật điện chết người. Tất cả thảm họa này chỉ bắt nguồn từ sự lười biếng trong việc tháo hai miếng lưới nhựa ra rửa!
Đừng quá lo lắng và nghĩ rằng bạn sẽ cần đến một bộ đồ nghề phức tạp như các anh thợ điện lạnh. Để thực hiện chiến dịch "tắm gội" cho chiếc máy lạnh yêu quý trong 5 phút, bạn chỉ cần tận dụng những vật dụng vô cùng quen thuộc và luôn có sẵn trong bất kỳ ngôi nhà nào. Sự chuẩn bị tốt sẽ giúp quy trình diễn ra trơn tru, không bị gián đoạn và đảm bảo an toàn tuyệt đối. Dưới đây là danh sách những "vũ khí" bạn cần gom lại trước khi bắt tay vào việc:
Bạn đã sẵn sàng chưa? Hãy bật đồng hồ bấm giờ lên và chúng ta cùng bắt đầu "hành động". Các thao tác dưới đây được áp dụng chủ yếu cho dòng máy lạnh treo tường (loại phổ biến nhất tại các hộ gia đình). Dù bạn đang sử dụng thương hiệu Daikin, Panasonic, LG, Samsung, Toshiba hay Casper, cấu trúc ngàm giữ lưới lọc của chúng đều tương đối giống nhau.
Quy tắc vàng không thể phá vỡ khi tiếp xúc với bất kỳ thiết bị điện nào là ngắt hoàn toàn nguồn cấp điện. Hãy dùng remote tắt máy lạnh, sau đó tìm đến công tắc CB (Cầu dao tự động) hoặc phích cắm của máy và ngắt điện hoàn toàn. Tuyệt đối không vừa để máy chạy vừa tháo lưới lọc, vì khi đó quạt lồng sóc đang quay với tốc độ cao bên trong có thể cuốn ngón tay của bạn vào hoặc hút bụi bẩn trực tiếp vào bo mạch, gây hỏng hóc nghiêm trọng. Sau khi chắc chắn đã ngắt điện an toàn, hãy trèo lên ghế/thang. Bạn sẽ thấy hai bên hông của mặt nạ nhựa phía trước máy (nơi có nắp đậy lồi ra) thường có hai gờ lõm nhỏ. Hãy dùng hai ngón tay cái và ngón trỏ đặt vào hai gờ lõm này, dùng một lực nhẹ nhàng kéo và nâng nắp mặt nạ lên phía trần nhà. Mặt nạ sẽ bật ra và được giữ lại bằng các khớp nối ở mép trên, để lộ phần ruột bên trong. Đừng dùng sức quá mạnh bẻ ngược nắp lên, tránh làm gãy các chốt nhựa mỏng manh.
Ngay khi nắp được mở ra, đập vào mắt bạn sẽ là hai tấm lưới lọc (thường có viền nhựa màu xanh, đen hoặc xám) đang nằm ôm sát theo đường cong của dàn tản nhiệt bằng đồng. Bạn sẽ không khỏi rùng mình khi thấy bề mặt lưới phủ một lớp bụi mượt như nhung, màu xám xịt hoặc đen kịt. Để lấy chúng ra, bạn nhìn xuống mép dưới của lưới lọc sẽ thấy hai gờ nhựa nhỏ nhô ra. Dùng ngón tay đẩy nhẹ gờ nhựa này đẩy ngược lên trên một chút để giải phóng nó khỏi rãnh chốt cài, sau đó từ từ rút tấm lưới trượt xuống dọc theo các đường ray dẫn hướng về phía bạn. Thực hiện tương tự cho tấm lưới còn lại. Cầm hai tấm lưới trên tay một cách cẩn thận, hạn chế rũ mạnh làm bụi bay lả tả khắp phòng, và mang chúng ngay vào phòng tắm hoặc khu vực có vòi nước.
Đây là lúc bạn thấy được phép màu của việc làm sạch. Hãy cầm tấm lưới nghiêng một góc khoảng 45 độ, sử dụng vòi xịt nước xịt thẳng vào bề mặt lưới. Bí quyết quan trọng nhất ở đây là: Phải xịt nước từ mặt trong (mặt không dính bụi, mặt ốp vào dàn tản nhiệt) xịt ra phía mặt ngoài (mặt hứng bụi). Việc xịt ngược chiều dòng chảy của không khí sẽ giúp đẩy toàn bộ lớp bụi đóng tảng rơi ra ngoài một cách dễ dàng và nhanh chóng nhất. Nếu bạn xịt từ mặt có bụi, áp lực nước sẽ ép bụi bám sâu hơn vào các khe lưới cước, khiến việc làm sạch trở nên cực kỳ khó khăn. Dưới áp lực của vòi nước, 80% lượng bụi sẽ bị cuốn trôi ngay lập tức. Với 20% những vết bẩn cứng đầu, cặn mỡ hoặc bụi ẩm mốc còn sót lại bám dính ở các khe viền, bạn hãy nhúng chiếc bàn chải lông mềm vào dung dịch nước rửa chén đã pha loãng, chà xát thật nhẹ nhàng, xoay tròn theo dọc theo các rãnh. Tuyệt đối không đè mạnh tay làm rách màng lưới. Sau khi chà xong, xả lại bằng nước sạch cho trôi hết xà phòng.
Máy lạnh là một thiết bị kỵ nước. Do đó, bạn không được phép mang một tấm lưới còn sũng nước nhỏ giọt lắp ngược trở lại vào máy. Việc này có thể làm nước văng vào các bo mạch điện tử nhạy cảm phía bên tay phải của máy gây chập cháy nguy hiểm. Để làm khô nhanh trong thời gian ngắn, sau khi rửa sạch, hãy cầm chặt mép nhựa của tấm lưới và vẩy mạnh tay vài lần cho nước văng bớt đi. Tiếp theo, dùng chiếc khăn vải khô cotton đã chuẩn bị sẵn, thấm nhẹ lên hai mặt của tấm lưới lọc. Chú ý chỉ thấm, không được chà xát khăn mạnh để tránh làm giãn sợi cước. Nếu có sẵn máy sấy tóc, bạn có thể bật chế độ gió mát (tuyệt đối không bật chế độ hơi nóng) để thổi qua vài giây cho lưới ráo hẳn. Hoặc nếu không vội, bạn cứ để lưới ở nơi râm mát có gió lùa trong khoảng 15-20 phút tự khô. Tránh việc mang lưới lọc đem phơi trực tiếp dưới ánh nắng mặt trời gay gắt, vì tia UV và nhiệt độ cao sẽ làm lớp nhựa bị lão hóa, biến dạng, cong vênh và không thể lắp vừa vào rãnh máy lạnh nữa.
Khi những tấm lưới lọc đã khô ráo, sạch sẽ tinh tươm và thơm mùi xà phòng nhẹ dịu, đã đến lúc hoàn thành công đoạn cuối cùng. Bạn mang chúng trở lại vị trí máy lạnh. Cầm tấm lưới bằng hai tay, luồn cẩn thận phần viền nhựa vào hai khe ray trượt trên dàn tản nhiệt, sau đó từ từ đẩy nhẹ tấm lưới trượt dài theo đường cong tiến lên trên cho đến khi kịch trần. Khi đã đi hết đường ray, ấn nhẹ phần gờ bên dưới để khớp vào rãnh gài của máy cái "cắc" một tiếng là bạn đã lắp đúng vị trí. Làm tương tự cho nửa bên kia. Đảm bảo tấm lưới không bị đùn, phồng rộp hay lỏng lẻo. Cuối cùng, dùng chiếc khăn ẩm lau sạch phần vỏ nhựa bên ngoài mặt nạ cho hết bụi dính, rồi đẩy nắp mặt nạ xuống ấn mạnh hai bên hông cho các chốt khóa đóng chặt lại. Việc còn lại là bật CB cấp lại nguồn điện, bấm remote khởi động máy lạnh và từ từ nhắm mắt tận hưởng luồng gió thổi ra mạnh mẽ, êm ái, mát lạnh đến tận xương tủy và trong trẻo vô cùng.
Tần suất lý tưởng để bạn thực hiện công việc "5 phút" này phụ thuộc vào môi trường sống và cường độ sử dụng máy của bạn. Nếu nhà bạn nằm gần các trục đường giao thông lớn nhiều khói bụi, gần công trình xây dựng, hoặc nhà bạn có nuôi nhiều thú cưng chó mèo có lông rụng, bạn nên vệ sinh từ 2 đến 3 tuần một lần. Đối với môi trường thông thường như căn hộ chung cư cao tầng, không khí ít bụi bẩn hơn và chỉ bật máy vào buổi tối khi ngủ, bạn có thể kéo dài thời gian này lên 1 tháng đến 1.5 tháng/lần. Đừng để quá 2 tháng, vì khi đó hiệu suất làm lạnh của máy đã suy giảm đáng kể dù bạn không cảm nhận được rõ ràng. Một mẹo nhỏ là hãy đặt nhắc nhở (Reminder) trên điện thoại định kỳ vào ngày Chủ Nhật cuối cùng của tháng để thực hiện công việc này.
Lưới lọc bụi được dệt từ các sợi nilon tổng hợp mỏng, qua thời gian sử dụng tiếp xúc với nhiệt độ thay đổi nó có thể bị mục và dễ rách nếu bạn chà rửa quá mạnh tay. Nếu vết rách chỉ là một lổ thủng rất nhỏ cỡ hạt đậu, bạn vẫn có thể tạm thời sử dụng tiếp mà không gặp vấn đề quá lớn. Tuy nhiên, nếu vết rách rộng, kéo dài hoặc lưới bị rách tươm, thì toàn bộ chức năng lọc bụi đã bị vô hiệu hóa. Bụi bẩn sẽ đi xuyên qua lỗ rách đó, bám dính trực tiếp vào dàn tản nhiệt nhôm và quạt lồng sóc bên trong cực kỳ nhanh chóng. Lời khuyên tốt nhất là bạn nên ghi lại mã số model của máy lạnh (in trên tem dán bên hông máy), gọi lên tổng đài bảo hành của hãng hoặc ra các tiệm vật tư điện lạnh lớn để đặt mua một cặp lưới lọc mới thay thế. Giá của chúng khá rẻ, chỉ dao động từ 100.000 VNĐ đến 250.000 VNĐ tùy theo thương hiệu.
Rất nhiều dòng máy lạnh hiện đại được trang bị thêm các tấm phin lọc tăng cường như phin lọc trà xanh khử mùi (Catechin), màng lọc kháng khuẩn, lọc than hoạt tính hay màng lọc bụi mịn PM2.5. Các tấm phin lọc đặc biệt này thường được gắn chèn vào các ngàm giữ trên mặt của tấm lưới lọc bụi thô (lưới nhựa lớn). Cần đặc biệt chú ý: Hầu hết các màng lọc chức năng này không được phép rửa bằng nước. Việc ngâm nước có thể làm mất đi lớp phủ hóa học kháng khuẩn hoặc làm rã lớp mút xốp than hoạt tính. Nếu thấy chúng bẩn, bạn tháo nhẹ chúng ra khỏi tấm lưới to, mang ra ban công dùng tay vỗ nhẹ cho bụi rơi ra, dùng máy hút bụi cầm tay hút nhẹ hoặc đem phơi dưới bóng râm có gió. Những màng lọc tĩnh điện này thường có tuổi thọ từ 6 tháng đến 1 năm và được nhà sản xuất khuyến cáo nên vứt đi thay mới hoàn toàn để đảm bảo chức năng, chứ không nên tái sử dụng quá lâu.
Như đã đề cập ở phần trên, vệ sinh lưới lọc chỉ là một bước bảo dưỡng cơ bản người dùng tự làm để duy trì luồng gió. Nếu bạn đã rửa lưới sạch bong, máy quạt thổi vù vù ra gió rất mạnh nhưng gió thổi ra là gió nóng hoặc gió ở mức nhiệt độ phòng chứ không hề lạnh buốt, thì 90% lỗi lúc này nằm ở hệ thống vận hành bên trong. Các nguyên nhân phổ biến có thể bao gồm: Máy đã bị xì hết gas do đường ống đồng bị hở rắc-co; Máy nén (block) ngoài dàn nóng không chạy do hỏng tụ khởi động (tụ đề Kapa); Quạt dàn nóng bị chết; Hoặc bo mạch điều khiển bị lỗi không cấp điện ra bên ngoài. Trong trường hợp này, việc bạn tự làm đã đạt đến giới hạn an toàn. Đã đến lúc bạn cầm điện thoại lên và gọi cho một trung tâm sửa chữa điện lạnh uy tín cử kỹ thuật viên mang theo ampe kìm và đồng hồ đo áp suất gas đến kiểm tra và khắc phục sự cố chuyên sâu hơn.
Bảo vệ sức khỏe và quản lý tài chính thông minh đôi khi không bắt nguồn từ những quyết định to tát, mà lại xuất phát từ những thói quen vô cùng nhỏ bé được duy trì bền bỉ hàng ngày. Việc bỏ ra 5 phút mỗi tháng để tự tay làm sạch tấm lưới lọc máy lạnh là một minh chứng điển hình cho điều đó. Chỉ bằng vài thao tác tháo lắp, xịt rửa đơn giản, bạn đã giải cứu hệ thống hô hấp của cả gia đình khỏi những căn bệnh tiềm ẩn lơ lửng trong không khí, đồng thời cắt giảm một khoản chi phí đáng kể trên hóa đơn tiền điện quốc gia. Hơn thế nữa, chiếc máy lạnh - người bạn đồng hành trung thành mang lại sự mát mẻ vượt qua những mùa hè đổ lửa - cũng sẽ được kéo dài tuổi thọ, vận hành một cách êm ái, bền bỉ và cống hiến hết công suất. Hãy lan tỏa mẹo vặt hữu ích này đến bạn bè và người thân. Đừng chần chừ nữa, nếu đã hơn một tháng nay bạn chưa ngó ngàng gì tới chiếc điều hòa nhà mình, hãy lấy ghế, kéo thang và áp dụng ngay quy trình 5 phút mà chúng tôi vừa hướng dẫn. Chúc bạn thực hiện thành công và tận hưởng một không gian sống trong lành, mát mẻ trọn vẹn!
